poniedziałek, 27 marca 2017

G jak Goran czyli KURDYJSKIE ABC

Goran
Poeta kurdyjski żyjący i tworzący na początku XX wieku. Przez dwanaście lat był nauczycielem. W latach 1940 - 1958 był więziony za poglądy polityczne. Zostawił po sobie cztery tomy poezji i dwie sztuki teatralne.

Głos Kurdystanu 

Kurdowie wydają w Europie wiele pism o sytuacji zarówno diaspory jak i ich rodaków w Iraku, Syrii, Turcji czy Iranie. Do najpopularniejszych należy Głos Kurdystanu czyli Denge Kurdistan.


Geografia 

Terytorium Kurdystanu jest rozmaicie lokalizowane geograficznie. Jedne źródła podają, że leży między 37 a 48 N oraz między 33 a 40 E. Inne źródła podają, że rozciąga się między 37 a 46 N i 34 a 39 E.
Tereny Kurdystanu mierzone z południa na północ, zajmują przestrzeń około 1 tys. kilometrów. Przeciętna szerokość wynosi ok. 200 km na południu a na północy rozszerza się by koniec końców osiągnąć 750 km.
Aby ustalić granice Kurdystanu obiera się zazwyczaj trzy charakterystyczne punkty: górę Ararat na północnym wschodzie, zatokę Iskenderun na zachodzie oraz fragment wybrzeża nad Zatoką Perską na południu.

Górscy Turcy

- Kurdowie? Eee... Nie ma takiego narodu. Są tylko tureccy górale. 
W taki sposób część Turków neguje istnienie nielubianej mniejszości w swoim kraju. 

Guti
Jedno z plemion od którego wywodzą się Kurdowie, na równi z  Kurti, Mede, Mard, Carduchi, Gordyene, Adianbene, Zila czy Khaldi.


Ghobadi Bahman

Kurdyjski reżyser, scenarzysta, aktor i producent filmowy. 
Urodził się w irańskim Kurdystanie, skończył filmoznawstwo w Teheranie. W latach 90. zrealizował szereg filmów dokumentalnych i krótkometrażowych, był także asystentem na planie zdjęciowym dramatu Uniesie nas wiatr (1999). Za swój pierwszy film Czas pijanych koni zdobył wiele nagród, m.in. dla najlepszego debiutu w Cannes. Potem nakręcił wiele filmów opowiadających o codziennych wyborach jakich muszą dokonywać rozsiani po kilkunastu państwach Kurdowie, m.in "Gdyby żółwie mogły latać". Jest założycielem wytwórni Mij Film, w której powstają filmy o mniejszościach etnicznych w Iranie. Mij w języku kurdyjskim oznacza mgłę, jak sam mówi: Kiedy myślę o moim Kurdystanie, myślę o śniegu, zimnie i mgle. Mgła jest wszędzie – uważam, że życie w Kurdystanie jest mgliste – ekonomicznie, politycznie i społecznie, wszystko jest przykryte warstwą mgły, która zapewnia temu miejscu tajemniczość. Najważniejszym celem firmy jest wspieranie kurdyjskiej kinematografii, która w przeszłości rzadko gościła na ekranach kin irańskich, nie wspominając nawet o reszcie świata. Mij Films co roku produkuje od dwóch do trzech pełnometrażowych filmów fabularnych, i kilka krótkometrażowych o tematyce etnicznej. Misja jest jedna: niech o Kurdystanie usłyszy jak najwięcej ludzi na całym świecie.

Godło Kurdystanu
Godło Kurdyjskiego Regionu Autonomicznego przedstawia orła, trzymającego w wzniesionych skrzydłach trójkolorowe słońce.
W późniejszej wersji godła dodano nazwę "Kurdyjski Region Autonomiczny", zapisaną w trzech językach: kurdyjskim, arabskim oraz angielskim.
Orzeł przedstawiony na godle nawiązuje do starożytności, kiedy był symbolem imperium Medów. Barwy słońca odwołują się do flagi Kurdystanu, ponadto słońce jest symbolem północnej Mezopotamii - na której starożytnych terenach rozciąga się współczesny Kurdystan.
Ważną dla odczytania symboliki godła jest liczba 4 . Każde skrzydło orła ma 4 pióra, 4 pióra sterówki. Po 4 czerwone oraz zielone elementy, składają się na trzymane przez orła słońce. Liczba 4 ma podwójną symbolikę – tereny Kurdystanu podzielone są na 4 państwa (Turcję, Irak, Iran oraz Syrię), a sam Kurdyjski Region Autonomiczny składa się z 4 irackich prowincji (Irbilu, Dahuku, As-Sulejmanijji oraz At-Tamimu).



Bibliografia:
Grzegorz Mazurczak

SunDown Syndrome 

Fuad Jomma, Kurdowie i Kurdystan


Pozostałe literki kurdyjskiego abecadła:
A
B
C
D
F
G
H
J

wtorek, 14 marca 2017

F jak Flaga czyli KURDYJSKIE ABC

Fatah Sherko
Niemiecki pisarz pochodzenia kurdyjskiego. Jego matka była Niemką, ojciec irackim Kurdem. W 1975 rodzina zamieszkała w Berlinie Zachodnim. Studiował filozofię i historię sztuki. Debiutancką książkę, powieść Im Grenzland, opublikował w 2001. W 2008 opublikował powieść "Czarny statek", którego fabuła rozgrywa się m.in. na terenie Iraku na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat. Głównym bohaterem książki jest młody Irakijczyk, emigrujący do Niemiec po śmierci ojca.


Flaga Kurdystanu 
 
Obecnie używaną, oficjalną flagę Kurdyjskiego Okręgu Autonomicznego w Iraku zaprojektowano w latach 20 - stych XX wieku jako flagę kurdyjskiej organizacji niepodległościowej Xoybûn.
Słońce umieszczone w centrum flagi jest starożytnym symbolem religijnym i narodowym Kurdów. Jego 21 promieni reprezentuje jazydyzm. Czerwony kolor na górnym pasku symbolizuje krew męczenników Kurdystanu i ciągłą walkę o wolność. Zielony kolor dolnego paska wyraża piękno i krajobrazy Kurdystanu. Biały kolor uosabia pokój, równość i wolność dla wszystkich, którzy żyją w Kurdystanie, bez względu na pochodzenie etniczne czy religię.


Flaga Rożawy



Front kurdyjski podczas wojny domowej w Syrii
Front otwarty w lipcu 2012, kiedy do walk przystąpili kurdyjscy rebelianci z Powszechnych Jednostek Ochrony (YPG). Początkowo zmagały się z Syryjskimi Siłami Zbrojnymi i opozycyjną Wolną Armią Syrii, potem z ekstremistami z bloku Syryjskiego Frontu Wyzwolenia Islamu, oraz z fundamentalistami islamskimi z ugrupowania Dżabhat an-Nusra. Front kurdyjski jest rozlokowany na północnym froncie wojny domowej w Syrii (muhafaza Aleppo) i na frocie wschodnim (muhafaza Ar-Rakka i muhafaza Al-Hasaka).

Bibliografia:
Wikipedia
Leszek Dzięgiel, Węzeł kurdyjski. Kultura.Dzieje. Walka o przetrwanie

Pozostałe literki kurdyjskiego abecadła:A
B
C
D
F
G
H
J

czwartek, 9 marca 2017

D jak Dengdżebowie czyli KURDYJSKIE ABC

Dar Dil

Kurdyjski poeta i polityczny aktywista znany jako Dildar, autor hymnu Kurdystanu. Na prawdę nazywa się Yûnis Reuf . W 1938 roku, podczas pobytu w więzieniu napisał pieśń Ey Reqîb, która później stała się hymnem Kurdystanu.


dahol


Tradycyjny kurdyjski instrument muzyczny - rodzaj bębna. Występuje nierozłącznie z fletem o nazwie zerne, którego dźwięk przypomina piszczałkę. Na obu instrumentach gra się jednocześnie. Powstała muzyka ma wręcz transowe właściwości i jest popularna zarówno na ważnych uroczystościach rodzinnych, świętach narodowych lub po prostu dla rozrywki. Do zestawu powyższych instrumentów często dodaje się też inne takie jak np. tambur, instrument strunowy charakterystyczny dla Turcji, skrzypce, buzuk - instrument znany z Grecji, ney, kamanczah, darbuk czy popularne bębenki.

Dengbeżowie
Wywodzący się z tradycji kurdyjskiej zawodowi opowiadacze i pieśniarze. Wędrowali oni po wioskach i gościli po domach aby w długie wieczory umilać czas swoimi opowieściami. Zazwyczaj posiadali zdolności aktorskie, które wykorzystywali podczas występów uzupełniając je śpiewem. Ich funkcją było nie tylko zabawianie zebranych ale i przekazywanie wiedzy o kulturze. W przypadku narodu takiego jak Kurdowie; bez własnego państwa, rozproszonego po różnych krajach, o zróżnicowanych językach, a nawet alfabetach, opowieść ustna miała wyjątkowe znaczenie.

diaspora
Oprócz terenów między które rozciąga się Kurdystan (Turcja, Irak Iran i Syria) odosobnione enklawy Kurdów żyją także w tureckiej Anatolii, wschodnim Iranie ( jest to tzw. enklawa chorezmijska), w korytarzu oddzielającym Armenię od okręgu Górskiego Karabachu oraz Afganistanie. Spora diaspora kurdyjska rozsiana jest po świecie, większe skupiska znajdują się w Niemczech, Francji, Szwecji i Izraelu.

Dilan


Mieszkający w Szwecji piosenkarz o korzeniach kurdyjskich. Uczestniczył w szwedzkiej edycji programu Idol. W 2005 roku wygrał nagrodę Kurda Roku.

Demirtaş Selahattin


Turecki polityk, z pochodzenia Kurd, jeden z dwóch (razem z Figenem Yüksekdağiem) liderów Ludowej Partii Demokratycznej.
Urodził się w kurdyjskiej rodzinie ale w domu mówił głównie po turecku. Zainteresował się polityką i uznał się za Kurda w 1991. Wówczas to w Diyarbakırze zastrzelono osiemdziesiąt osób uczestniczących w pogrzebie kurdyjskiego polityka zamordowanego przez służby bezpieczeństwa. Demirtaş rozważał przystąpienie do nielegalnej Partii Pracujących Kurdystanu. Koniec końców ukończył studia prawnicze i zawodowo zaangażował się w obronę praw człowieka.
W 2007 przystąpił do kurdyjskiej Partii Demokratycznego Społeczeństwa. Wybrano go wówczas do tureckiego parlamentu - został szefem partyjnego klubu parlamentarnego. Potem partia została zdelegalizowana z powodu powiązań z Partią Pracujących Kurdystanu. Po likwidacji partii był jednym z liderów Partii Pokoju i Demokracji. W 2011 został ponownie wybrany do tureckiego parlamentu. Trzy lata później kierowana przez niego partia wspólnie z kilkoma innymi organizacjami lewicowymi utworzyła Ludową Partię Demokratyczną. Współkierując Ludową Partią Demokratyczną, Demirtaş starał się poszerzać jej elektorat poza społeczność kurdyjską- wprowadził do swojego programu hasła równości, ochrony środowiska i praw osób LGBT.
W 2014 wystartował w wyborach prezydenckich w Turcji z ramienia Ludowej Partii Demokratycznej. Dostał poparcie od innych organizacji mniejszości narodowych oraz organizacji feministycznych ale uzyskał najniższy wynik z trzech kandydatów – tylko 9%.
W czerwcu 2015 współkierowana przez niego partia, jako pierwsza w historii Turcji partia tworzona przez Kurdów weszła do parlamentu.

Demokratyczna Partia Kurdystanu
Demokratyczna Partia Kurdystanu, KDP - ugrupowanie polityczne założone w Kurdystanie irańskim w 1946 roku przez Mustafę Barzaniego i związane z jego wpływowym klanem. Obecnie partii przewodzi syn Mustafy, Masud Barzani. W podporządkowanych jej oddziałach milicji służy 50 tys. peszmergów, drugie tyle rezerwistów ich uzupełnia.

Doğan Aynur
Piosenkarka folkowa pochodzenia kurdyjskiego. Swoje utwory śpiewa zarówno po turecku jak i po kurdyjsku.

Dolma


Kurdyjskie danie sztandarowe (jak wiele sztandarowych dań popularne również w innych krajach m.in na Bałkanach i w Armenii). Jest to potrawa w rodzaju skrzyżowania gołąbków z faszerowanymi warzywami. Farsz bazuje na ryżu - podstawie kuchni kurdyjskiej - oraz mięsie z dodatkiem cebuli. Serwuje się go na dwa sposoby - owinięty w liście winorośli oraz jako nadzienie wydrążonych w środku warzyw - pomidorów, cebuli, bakłażanów, papryki.

Dyarbakir
Miasto nad rzeką Tygrys w południowo-wschodniej Turcji, stolica prowincji o tej samej nazwie. Przez wielu Kurdów miasto jest uważane za stolicę całego Kurdystanu rozciągniętego między Turcję, Irak, Iran i Syrię. Fakt, że 3/4 900 tysięcznego miasta stanowią Kurdowie związana jest z masakrami niegdyś bardzo licznych tu Ormian, które miały miejsce (w Dyarbakirze i okolicach pod koniec XIX wieku bo największe ludobójstwo Ormian miało miejsce w latach 1915 - 1917). Kurdowie zyskali wówczas ogromną większość w populacji. Dziś w Diyarbakir żyje garstka chrześcijan, skupiona wokół dwóch zachowanych kościołów (jeden to właśnie ormiański). Ponadto w końcówce XX wieku władze tureckie wysiedlały całe wsie kurdyjskie dookoła miasta, a ich mieszkańcy uciekali do Diyarbakiru.

Dzięgiel Leszek
Polski etnolog, orientalista, wieloletni kierownik Katedry Etnografii Słowian Uniwersytetu Jagiellońskiego, a następnie Instytutu Etnologii UJ. Był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Kurdyjskiej, które później zmieniło nazwę na Towarzystwo Polsko-Kurdyjskie. Był wieloletnim badaczem Kurdów, autorem licznych publikacji na ten temat, twórcą polskiej kurdologii. Zostawił po sobie fundamentalną pracy w polskim piśmiennictwie kurdologicznym o tytule Węzeł kurdyjski.

Dzazirazi Ahmed
Jeden z najbardziej znanych poetów kurdyjskich tworzący w XII wieku.

dżamadan

Chustka (najczęściej w czarno białą kratkę) którą Kurdowie (mężczyźni niech Was nie zmyli kobieta na zdjęciu) wiążą w okół swojej tradycyjnej, lekkiej czapeczki.



Bibliografia:
Opowieści Dengbeży. Baśnie i bajki kurdyjskie ze zbiorów rodziny Calîl, tłum. z języka kurdyjskiego (dialekt kurmandżi): Joanna Bocheńska

Fuad Jomma, Kurdowie i Kurdystan

Grzegorz Mazurczak

Witold Repetowicz, Nazywam się Kurdystan


Pozostałe literki kurdyjskiego abecadła:
A
B
C
D

F
G
H
J


środa, 8 marca 2017

C jak Ceziri czyli KURDYJSKIE ABC

Czerwony Kurdystan
Powiat kurdystański w Azerbejdżanie, istniejący w latach 1923-1929. Nie był obdarzony żadną formą autonomii, choć początkowo władze ZSRR przejawiały takie zamiary. Został utworzony uchwałą Centralnego Komitetu Wykonawczego Azerbejdżańskiej SRR z rejonów kelbadżarskiego, laczyńskiego i kubatlińskiego. Zdecydowaną większość populacji powiatu stanowili Kurdowie.
Byli to głównie szyici, w odróżnieniu od pozostałych Kurdów - sunnitów.
W1929 roku powiat kurdystański został zniesiony w związku z wprowadzeniem podziału administracyjnego na okręgi. Jednak pod naciskiem władz centralnych w maju 1930 roku władze Azerbejdżańskiej SRR powołały oddzielną jednostkę administracyjną obejmującą ziemie zamieszkane przez Kurdów – okręg kurdystański. Historia na nowo przydzielonego Kurdom terenu była jednak krótka. Już w lipcu 1930 rząd ZSRR zniósł podział administracyjny na okręgi, w ślad za czym poszły też władze Azerbejdżanu i okręg kurdystański przestał istnieć.
"Czerwony Kurdystan" (zarówno powiat jak i okręg) – ewidentnie służył realizacji celów politycznych Moskwy na Zakaukaziu, a nie zaspokojeniu aspiracji narodowościowych Kurdów. Miał być buforem między Armeńską a Azerbejdżańską SRR i potencjalnym narzędziem nacisku na Turcję, która walczyła wtedy z powstaniem Kurdów.
Do tradycji samodzielnej kurdyjskiej jednostki administracyjnej usiłowała nawiązać Kurdyjska Republika Laczinu w 1992.
Chan Karim
Założyciel kurdyjskiej dynastii Zand, która sprawowała rządy w Iranie w latach 1752 - 1795. Czasy kiedy panował Chan był jednym z najpomyślniejszych w całej historii Kurdów. Zaistniała wówczas dobra okazja do ogłoszenia niepodległości Kurdystanu ale Karim Chan objął rządy nad Iranem. Był pierwszym władcą, którego poddani ochrzcili przydomkiem Wakil - przedstawiciel narodu.
Był znanym mecenasem sztuki i kultury oraz wielkim budowniczym.
Chrzanowski Wojciech
Jeden z pierwszych Polaków podróżników, który dotarł do Kurdystanu. Od 1833 roku przebywał w Turcji jako doradca wojskowy z upoważnienia Anglii. Miał tam realizować plany umocnienia Tutcji przeciwko Rosji jak i przeciwko buntującemu się paszy Egiptu. Był świadom z kluczowego znaczenia Kurdystanu dla pozycji tureckich w Azji i zlecił rządowi tureckiemu ściślejsze podporządkowanie tego regionu.
Calil
Nazwisko kurdyjskiej rodziny, która spisywała baśnie swojego narodu. Pracy przy zbieraniu i tłumaczeniu podjęło się przede wszystkim rodzeństwo: Ordixane, Calile i Zina. Byli trochę jak tacy kurdyjscy bracia Grimm. Dzięki ich staraniom i baśnie zostały wydane w Armenii i Rosji.
Cytadela

Cytadela ustawiona w centrum Erbilu ma ponad 6000 tys. p.n.e. i jest pierwszym zabytkiem w Irackim Kurdystanie, który zostanie wpisany na słynną listę UNESCO.Wszystko to za sprawą znajdującej się w samym centrum Erbilu Jeszcze do nie dawna była zamieszkała przez ludzi.


Bibliografia:

Opowieści Dengbeży. Baśnie i bajki kurdyjskie ze zbiorów rodziny Calîl, tłum. z języka kurdyjskiego (dialekt kurmandżi): Joanna Bocheńska

Fuad Jomma, Kurdowie i Kurdystan


Pozostałe literki kurdyjskiego abecadła:
A
B
C

F G H J



wtorek, 7 marca 2017

B jak Barzani czyli KURDYJSKIE ABC

Barzani Masud

Prezydent autonomicznego rządu kurdyjskiego w północnym Iraku, lider Demokratycznej Partii Kurdystanu (KDP). Urodził się na terenie niepodległego państwa kurdyjskiego – Republiki Mahabadzkiej. W 1979 zastąpił swojego ojca Mustafę (byłego przywódcę kurdyjskich nacjonalistów) na pozycji lidera Demokratycznej Partii Kurdystanu.

Barzani Mustafa

Kurdyjski polityk, założyciel Demokratycznej Partii Kurdystanu (KDP) (1946), przywódca Kurdów w walce przeciwko rządom Iraku i Iranu o utworzenie niezależnego państwa kurdyjskiego. 15 grudnia 1945 oddziały kurdyjskie pod wodzą Mustafy Barzaniego zajęły Mahabad, który stał się stolicą proklamowanej 22 stycznia 1946 Republiki Kurdystanu. Mustafa Barzani został mianowany ministrem obrony oraz dowódcą armii.

Bocheńska Joanna
Współzałożycielka powstałej w 2008 roku Pracowni Studiów Kurdyjskich na UJ. Organizowała szereg przedsięwzięć kulturalnych takich jak m.in. Polsko-Kurdyjskie Forum Studenckie , Shevbuherk – wieczory z kulturą kurdyjską, Dni Islamu, panel z udziałem kurdyjskich aktywistów z Europy i Turcji, międzynarodowe seminarium Kurdystan irański. Pomagała w organizacji wyprawy do Kurdystanu polskim dziennikarzom i studentom.

Bezpaństwowcy
Według tego co podaje m.in Fuad Jomma w książce Kurdowie i Kurdystan, istnieje liczna grupa Kurdów, których żadne z krajów, na których terenie leży Kurdystan (Turcja, Irak, Iran, Syria) nie chce uznać za swoich obywateli. W związku z tym nie mają dowodów tożsamości, prawa do otrzymania paszportu, nie podlegają pod służbę wojskową. Są nazywani obcokrajowcami choć zamieszkują daną ziemię od pokoleń. Najczęściej do tego typu precedensów dochodzi w Syrii. Jak jednak podaje Jomma niekiedy winni są sobie sami Kurdowie i ich przesadne ambicje nacjonalistyczne.

Badyr
Najbardziej znany członek kurdyjskiego rodu Hasnawajdów, których ziemie obejmowały obszar Dinoru, Szecherezuru, Hamezanu, Nahawendu, Semganu oraz część Azerbejdżanu. Badyr bardzo rozwinął kraj jeśli chodzi o ekonomię oraz dbał o edukację poddanych. Znany był z tego, że wypłacał odszkodowania w przypadku takich nieszczęść jak np. powodzie. Rozkładał na raty spłaty pożyczek. Unowocześnił i rozbudował drogi oraz szlaki handlowe. 
 
Baran
Jedno ze słów, które tak samo brzmią zarówno po kurdyjsku jak i po polsku. Jest to spowodowane faktem, że oba języki należą do grupy indoeuropejskiej. Inne słówa, które brzmią tak samo to np. myszka, cielak, pięć, sześć, brwi, pięćset, sześćset.
 
Baban
Księstwo kurdyjskie, które obejmowało tereny dzisiejszego Kurdystanu irackiego i irańskiego ze stolicą w Sulemanji.  Jego czas pomyślności przypadał na połowę drugą połowę XVIII i początek XIX wieku. Istniało przez około trzysta lat. 

Bate  Melaye
Pseudonim twórczy  Mele Axmeda, poety, który wsławił napisanym po kurdyjsku zbiorem kolęd bożonarodzeniowych w stylu europejskim pod tytułem ''Maulud''. Są one znane w całym świecie muzułmańskim.

bardeli 
Niepraktykowany już dziś zwyczaj związany z zawieraniem małżeństw. Jego dosłowne tłumaczenie to ''kobieta za kobietę''. O bardeli mówiono, kiedy dziewczyna zostawała żoną syna przyjaciół rodziców a z kolei ich córkę wydawano za brata tej pierwszej. Córki więc zostawały niejako wymienione pomiędzy rodzinami.
 
Barodan 
Święto związane z narodzinami jagniąt. W tym okresie panny przewiązują szyję ulubionego zwierzęcia wstążką i wypuszczają na pole. Kawalerowie starają się złapać jedno z jagniąt. Z tą dziewczyną, której owieczkę uda się złapać chłopak powinien się ożenić.

bamia 
Kurdyjski specjał. Rodzaj lecza z dodatkiem okry.


Bibliografia: 

Opowieści Dengbeży. Baśnie i bajki kurdyjskie ze zbiorów rodziny Calîl, tłum. z języka kurdyjskiego (dialekt kurmandżi): Joanna Bocheńska

Joanna Bocheńska, Między ciemnością i światłem. O kurdyjskiej tożsamości i literaturze, Księgarnia Akademicka, Kraków 2011

Fuad Jomma, Kurdowie i Kurdystan, Wydawnictwo L&L i DJ, Gdańsk 2001


Pozostałe literki kurdyjskiego abecadła:

A
B
C
D
F
G
H
J


poniedziałek, 6 marca 2017

A jak Ażdahak czyli KURDYJSKIE ABC

Ajjubidowie
Sunnicka dynastia pochodzenia kurdyjskiego rządząca w Egipcie, Syrii, Jemenie i Górnej Mezopotamii. Najwybitniejszym władcą z tej dynastii był jej założyciel Saladyn,
który rządził w Egipcie w latach 1168-1193. Zmarł wkrótce po tym jak udało mu się wyprzeć krzyżowców z Ziemi Świętej. Po jego śmierci w poszczególnych państwach rządy objęli jego krewni.

Adżojew Guram


Rosyjski piłkarz pochodzenia kurdyjskiego, grający na pozycji pomocnika lub napastnika. Grał w klubach Metalurgi Rustawi, Torpedo Kutaisi, Dinama Moskwa, Spartaka Moskwa, Metalista Charków.

Ankawa
Dawniej osobne miasto, dziś dzielnica chrześcijańska Erbilu (które jest stolicą irackiego Kurdystanu). Jedyne miejsce w tym mieście gdzie można legalnie kupić alkohol (gdyby to kogoś interesowało).

Al- Anfal
Operacja Al-Anfal co po arabsku znaczy Łupy wojenne, była kampanią irackiego rządu kierowanego przez Saddama Husajna przeciwko irackim Kurdom. Po 1975 władze Iraku postanowiły ostatecznie zlikwidować ruch na rzecz autonomii Kurdystanu. Od końca lutego do początku września w 1988 roku zabito -według różnych danych- od 50 tys. do 200 tys osób. Atak na każdą miejscowość odbywał się według tego samego schematu:
-najpierw z samolotów zrzucano gazy trujące, atakując zarówno stanowiska kurdyjskich partyzantów, jak i ludność cywilną,
- następnie wojska lądowe burzyły i plądrowały zabudowania ,
-  ocalałych mieszkańców wywożono.
W 1983  roku 8 tys. mężczyzn należących do klanu Barzani wyprowadzono z obozów i zamordowano. 
We wrześniu 1988 władze irackie zdecydowały o wysiedleniu wszystkich Kurdów z 30-kilometrowej strefy przy granicach z Turcją i Iranem. Swoje domy musiało opuścić ok. 300 tys. osób. Część wysiedlonych po wywiezieniu ze swoich wsi została zamordowana. Dotyczyło to przede wszystkim mężczyzn i chłopców uznanych za zdolnych do noszenia broni. Nie ulega jednak wątpliwości, że mordowano również kobiety i dzieci. Dotyczyło to zwłaszcza z terenów, gdzie wcześniej popierano kurdyjską partyzantkę.
Operacja Al-Anfal zakończyła się we wrześniu 1988, gdy Saddam Husajn ogłosił amnestię powszechną dla Kurdów, zabraniając im jednak powrotu do zniszczonych wcześniej osiedli.
Akcja spełniała znamiona ludobójstwa - oficjalnie za ludobójstwo została uznana w Norwegii, Szwecji i Wielkiej Brytanii.

Ansar al-Islam fi Kurdistan
Sunnicka organizacja terrorystyczna, stworzona w 2001 r. przez Abu Abdallaha al-Shafi’iego w Kurdystanie irackim i tam też działająca (choć ma również komórki w innych miejscach). Pierwotnie pod nazwą Jund al-Islam (Żołnierze Islamu), w grudniu 2001 r. połączyła się z odłamem Ruchu Islamskiego pod dowództwem mułły Krekara - Kurda z norweskiej diaspory .
Departament Stanu USA utrzymuje, że członkowie ugrupowania pomagają innym fundamentalistom sunnickim infiltrować terytoria irackie oraz współpracują z Al-Kaidą i Talibami. Oskarża się ich również o prace nad bronią chemiczną.

Arbela
Starożytne miasto w północnej Mezopotamii, położone niegdyś w miejscu gdzie obecnie znajduje się stolica irackiego Kurdystanu Erbil. Historia zasiedlenia tego miasta obejmuje okres od (co najmniej) ostatnich wieków wczesnej epoki brązu, aż do okresu rzymskiego. Nie prowadzono tam jednak nigdy większych prac wykopaliskowych, ze względu na zabudowę funkcjonującego obecnie miasta.

Asaisz
Kurdyjska służba bezpieczeństwa.

Azad Azad

Niemieckojęzyczny raper irańsko-kurdyjskiego pochodzenia. Urodził się w Iranie ale wcześnie zamieszkał w iracko-kurdyjskim obozie dla uchodźców w Niemczech. Już w wieku 10 lat miał pierwszy kontakt z kulturą breakdance, a więc również z hip-hopem. Następnie rozwijał się w sztuce graffiti, rapie, beatboksie oraz produkcji. Razem z A-Bomb, Combad i D-Flame założył grupę Cold-N-Locco, której z czasem zmieniono nazwę na Asiatic Warriors. Obecnie mieszka w Mieszka we Frankfurcie nad Menem. Jego imię po kurdyjsku znaczy "wolny".

Ahl-e- hagg
Sekta fukcjonująca na terenie Kurdystanu od wieków. Jej haslem były i są słowa ''czynić dobrze, mówić dobrze, szukać dobra, chcieć dobrze dla wszelkiego stworzenia, szczególnie dla człowieka".
 
Apo 


Czyi wujek. Pseudonim Abdullaha Öcalana (jeśli nie wiecie kto zacz, musicie poczekać na literkę O).
 
Adżahaku 
Mityczny, despotyczny władca cierpiący na przewlekłe migreny. Jedynym lekiem na ból głowy jaki znał, były odpowiednio przyrządzone chłopięce mózgi. Według niektórych podań przyjemniaczek miał dodatkowo zamiast rąk żmije. Ze żmijami czy bez, jego poddani (czyli Kurdowie) żyli w nieustannym strachu i żalu za synami, którzy wylądowali na półmisku Adżahaka. Ostatecznie kres migrenie i mordom ustanowił jednak kowal Kała. Nie zgodził się by pożarto mu synów i zabił tyrana. Potem na wieży królewskiego pałacu rozpalił ognisko. Według legendy to właśnie wtedy rozpoczęła się tradycja palenia ognisk na Nevroz.
Inna wersja, w której ów władca nazywał się Azdehak mówi o tym, że to jego żmije - ręce żądały mózgów, po jednym dla każdej . Wszyscy zastanawiali się co zrobić aż dwóch przyjaciół - Armailel i Garmaiel wpadli na pewien pomysł. Przekonali oni kucharza króla by zamiast dwóch mózgów dostarczać jeden zmieszany z mięsem barana. Ocaloną w ten sposób ofiarę wysyłano daleko w góry. Każdego miesiąca ratowano w ten sposób 30-stu młodych mężczyzn. Kurdowie są potomkami owych młodych ludzi, którzy uchronili się przed żmijami Azdehaka.
 
Ali Awni Muhamed
Tłumacz języków orientalnych na dworze króla Faruka. Przetłumaczył na arabski wiele dzieł literatury kurdyjskiej m.in. "Historię państw i księstw kurdyjskich w czasach islamu".

Ahmed Nassyr Addaula
Jeden z przedstawicieli kurdyjskiej dynastii Marwanidów panujących w latach 990 - 1096. Był reformatorem. Wysyłał ambasadorów ambasadorów swoich ziem (ze stolicą w Dyarbakirze) do Konstantynopola, Egiptu i Bagdadu. Dbał o relacje z sąsiadami. Był mecenasem kultury i sztuki.Doprowadził do miast kanalizację. Sfinansował wiele zamków, meczetów i łaźni. Wiele zabytków zostało do dziś, np. Nasyria. Dzięki niemu w Kurdystanie spopularyzowała się doktryna muzułmańskich szafitów.

Ał- Anasa 
Wiedźma, której kurdyjskie mamy obawiały się niegdyś podczas porodu. Wedle wyobrażeń była to rudowłosa olbrzymka o ptasich nogach i wielkich, obwisłych piersiach, które zwykła zarzucać sobie na plecy. Czaiła się w izbie rodzącej aby wyrwać jej serce i uciec. Aby się przed nią ustrzec należało włożyć pod poduszkę nóż oraz zrobić krąg z powrozu w okół łóżka. Jeśli to nie pomogło, mąż powinien pobiec do najbliższego potoku i wielokrotnie przeciąć wodę nożem. Miało to odstraszyć Ał Anasę, która z wyrwanym sercem biegła obmyć je w strumieniu.  

Bibliografia (pełen spis podam na koniec jak dojdę do Z) 
Maria Giedz "Kurdystan bez miejsca na mapie"
Fuad Jomma "Kurdowie i Kurdystan"
Krzysztof Lalik, Kurdystan iracki u progu XXI wieku

Pozostałe literki kurdyjskiego abecadła:

A
B
C
D
F
G